वैद्यकीय शिक्षणासाठी आणि मानवी जीवनाच्या कल्याणासाठी अत्यंत आदरपूर्वक आणि पवित्र भावनेने केले जाणारे 'देहदान' (Body Donation) आज सोशल मीडियाच्या युगात थट्टेचा विषय बनले आहे. नुकताच मुंबईतील प्रसिद्ध केईएम (KEM) हॉस्पिटलमधील तृतीय वर्ष MBBS ची विद्यार्थिनी सेजल पवार हिचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल झाला. एका स्टँड-अप कॉमेडी शोमध्ये तिने देहदान केलेल्या मृतदेहांच्या (Cadavers) गुप्तांगांबद्दल अत्यंत आक्षेपार्ह आणि लज्जास्पद वक्तव्य केले. या घटनेने केवळ वैद्यकीय क्षेत्रालाच नव्हे, तर संपूर्ण समाजाला विचार करायला लावला आहे की, रुग्णांचे 'देव' मानणाऱ्या या देशात भावी डॉक्टरांची मानसिकता कुठे चालली आहे?
नेमका काय आहे हा वाद?
स्टँड-अप कॉमेडियन प्रणीत मोरेच्या एका लाईव्ह शोदरम्यान, सेजल पवारने प्रेक्षकांमध्ये बसून एक धक्कादायक खुलासा केला. जेव्हा तिला विचारण्यात आले की, "ॲनाटॉमी लॅबमध्ये किंवा शवविच्छेदनाच्या वेळी तुम्ही लोक गंभीर असता की तिथे काही विनोद होतात?"
यावर तिने हसत हसत उत्तर दिले की, मेडिकल कॉलेजमध्ये शिकत असताना ती आणि तिच्या मैत्रिणी अभ्यासासाठी आणलेल्या पुरुष मृतदेहांच्या गुप्तांगांच्या आकाराची (Reproductive organs size) तुलना करायच्या आणि त्यावर जोक्स मारायच्या. एका मृतदेहाचा असा अनादर पाहून स्वतः कॉमेडियन देखील चक्रावून गेला. हा व्हिडिओ समोर आल्यानंतर इंटरनेटवर संतापाची लाट उसळली आहे.
मृतदेह: वैद्यकीय विद्यार्थ्यांचे 'पहिले शिक्षक'
वैद्यकीय क्षेत्रात ज्या मृतदेहांवर विद्यार्थी मानवी शरीराची रचना शिकतात, त्यांना 'सायलेंट टीचर' (Silent Teacher) किंवा 'पहिले शिक्षक' मानले जाते.
- पवित्र भावना: एखादी व्यक्ती आणि त्याचे कुटुंब अत्यंत विश्वासाने आणि उदात्त हेतूने (Noble Cause) स्वतःचे शरीर दान करतात, जेणेकरून भविष्यातील डॉक्टरांना चांगला अभ्यास करता यावा आणि ते इतरांचे प्राण वाचवू शकतील.
- परंपरा आणि आदर: अनेक मेडिकल कॉलेजेसमध्ये विद्यार्थ्यांचा अभ्यास सुरू होण्यापूर्वी या मृतदेहांची पूजा केली जाते आणि त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
- नैतिकतेचे उल्लंघन: अशा पवित्र देहाची जाहीर कार्यक्रमात केवळ काही सेकंदांच्या टाळ्या आणि स्वस्त प्रसिद्धीसाठी (Cheap Fame) अशी अश्लील थट्टा उडवणे, हे वैद्यकीय नैतिकतेचे (Medical Ethics) पूर्णपणे उल्लंघन आहे.
सोशल मीडियावरील दुटप्पीपणा आणि कारवाईची मागणी
या प्रकरणावर नेटिझन्सनी तीव्र आक्षेप घेतला आहे. काही दिवसांपूर्वीच याच शोमधील एका तरुणाला ('₹३७० ची बिर्याणी' फेम हिमांशू जंगरा) त्याच्या वादग्रस्त वक्तव्यामुळे नोकरीवरून काढून टाकण्यात आले होते. आता लोकांनी असा सवाल उपस्थित केला आहे की, जर मुलाच्या चुकीवर इतकी मोठी कारवाई होऊ शकते, तर मृतदेहांचे लैंगिकीकरण (Sexualize) करणाऱ्या आणि त्यांचा अपमान करणाऱ्या सेजल पवारवर केवळ 'माफीनामा' मागून का सोडले जात आहे?
वाढता संताप पाहून KEM हॉस्पिटल प्रशासनाने तिच्याविरुद्ध चौकशी समिती नेमली असून कडक कारवाईचे संकेत दिले आहेत. तसेच सेजलने इन्स्टाग्रामवर व्हिडिओ शेअर करून जाहीर माफी मागितली आहे.
विचार करण्यासारखी गोष्ट: 'Gen-Z' खरोखरच डॉक्टर (रुग्णांचे देव) बनण्यास पात्र आहे का?
हा वाद केवळ एका विधानापुरता मर्यादित नाही, तर तो आजच्या पिढीच्या घसरत्या मानसिकतेचा आरसा आहे. डॉक्टर हा पेशा केवळ एक 'करिअर' किंवा 'कमाईचे साधन' नाही; तो मानवी संवेदनांशी जोडलेला एक पवित्र आणि जबाबदार पेशा आहे.
- संवेदनशीलतेचा अभाव: आजची सोशल मीडिया आणि रिल्सच्या (Reels) जगात जगणारी 'Gen-Z' पिढी 'कूल' दिसण्याच्या नादात आणि डार्क ह्यूमरच्या (Dark Humor) नावाखाली कोणत्याही थराला जात आहे.
- रुग्णांची गोपनीयता आणि आदर: जर एखादा वैद्यकीय विद्यार्थी मृतदेहाचा सन्मान करू शकत नसेल, तर उद्या चालून तो जिवंत रुग्णाची, त्याच्या गोपनीयतेची (Patient Privacy) आणि त्याच्या शरीराची काळजी कशी घेणार?
- देहदानावर परिणाम: अशा प्रकारच्या विकृत विधानांमुळे समाजात देहदानाविषयी अतिशय चुकीचा संदेश जातो. लोक भविष्यात आपल्या प्रियजनांचे शरीर दान करण्यास धजावणार नाहीत, ज्याचा थेट फटका वैद्यकीय संशोधनाला बसेल.
डॉक्टरांना आपल्या समाजात देवाचा दर्जा दिला जातो, कारण ते जीवनदान देतात. पण जर या पवित्र क्षेत्रात येणारी नवीन पिढी मानवी शरीराची आणि मृत्यूनंतरही समाजासाठी उपयुक्त ठरलेल्या देहाची अशी लाजिरवाणी खिल्ली उडवणार असेल, तर अशा डॉक्टरांकडे आपले आयुष्य सोपवताना सामान्य माणूस नक्कीच शंभर वेळा विचार करेल. सेजल पवारवर होणारी कारवाई ही केवळ एका व्यक्तीपुरती मर्यादित न राहता, संपूर्ण वैद्यकीय क्षेत्रात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एक कडक धडा असली पाहिजे.
तुमचे या विषयावर काय मत आहे? वैद्यकीय क्षेत्रात अशा प्रकारची संवेदनशीलता वाढवण्यासाठी काय पावले उचलली पाहिजेत? कमेंट करून नक्की कळवा.
या प्रकरणाशी संबंधित पुढील घडामोडी जाणून घेण्यासाठी, आपण काय मतप्रवाह आहेत हे तपासू इच्छिता? मला खालील मुद्यांवर विचारण्यास संकोच करू नका:
- KEM हॉस्पिटलच्या चौकशी समितीने दिलेला अंतिम अहवाल आणि झालेली कारवाई?
- नॅशनल मेडिकल कमिशन (NMC) च्या सोशल मीडिया गाईडलाईन्स नक्की काय सांगतात?
- या प्रकरणाचा देहदान चळवळीवर काय परिणाम होऊ शकतो?
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा